کتاب عصر شاهان بزرگ از کوروش کبیر تا داریوش سوم اثر لوید لوئلین جونز

کتاب «عصر شاهان بزرگ: از کوروش کبیر تا داریوش سوم» اثر لوید لوولین-جونز، تحقیقی بنیادین برای بازپس‌گیری تاریخ هخامنشیان است. این اثر آگاهانه از نگاه سابق مستشرقان غربی که تاریخ ایران را حول محور روایات یونانی شکل داده، فاصله می‌گیرد تا با بهره مندی، از جمله یافته‌های باستان‌شناسی، کتیبه‌های سلطنتی و الواح اداری، روایتی متفاوت و پارسی از تاریخ پارس را بازگو کند.
این کتاب تصویری از ایرانیان ارائه می‌دهد که علاوه بر اینکه بربرهای وحشی مورد تصور یونانیان نیستند بلکه ملتی به لحاظ فرهنگی و اجتماعی پیشرفته، از نظر اقتصادی قوی و به لحاظ نظامی قدرتمند هستند. از دستاوردهای اصلی کتاب، گفتاری تازه از شیوه‌ی حکمرانی هخامنشی است. این پژوهش نشان می‌دهد که شاهان هخامنشی برخلاف امپراتوری‌های بعدی مانند روم یا بریتانیا، تمایلی به تحمیل زبان، فرهنگ یا سبک معماری خود بر اقوام تابعه نداشتند. آن‌ها ترجیح می‌دادند از زبان آرامی به عنوان یک زبان میانجی کارآمد برای تسهیل ارتباط در سراسر شاهنشاهی بهره گیرند و در حوزه‌ی دین نیز به عنوان حامیان فعال ادیان بومی ظاهر می‌شدند. این ذهنیت روشنفکرانه و مدرن در یک واژه‌ی فارسی باستان که داریوش برای توصیف شاهنشاهی خود به کار برده خلاصه می‌شود: «ویسپزنانام» یعنی «چندفرهنگی». این جهان‌بینی در هنر رسمی شاهنشاهی بازتاب کامل یافته است.
سنگ‌نگاره‌های آپادانای تخت‌جمشید و آرامگاه داریوش در نقش‌رستم، نمایندگان اقوام گوناگون را نه به صورت بردگانی تحقیرشده که از وحشت در برابر سرور خود می‌لرزند، بلکه به شکل «شرکای راضی» یک شاهنشاهی باشکوه رسم شده اند که دوشادوش هم اورنگ پادشاهی را بر فراز دستان خود نگه داشته‌اند.
برای اطمینان از اینکه قومی از قلم نیفتد، کتیبه‌ی آرامگاه داریوش با دقت تک‌تک آن‌ها را نام می‌برد: «ماد، خوزستان، پارت، هرات، بلخ، سغد، خوارزم، زرنگ، رخج، ثتگوش، گندار، هند، سکایی‌های هوم‌نوش، سکایی‌های تیزخود، بابل، آشور، عربستان، مصر، ارمنستان، کاپادوکیه، سارد، یونان، سکایی‌های ماورای دریا، سکودر، یونانی‌های سپر روی سر، لیبی‌ها، حبشی‌ها، اهالی مک، و کاریایی‌ها.»کتاب دارای سه بخش با عناوین بنیادگذاری شاهنشاهی، پارسی بودن و شاهنشاهی متعالی می‌باشد که در کنار آن یک پیوست، تحت عنوان پارس گذشته ایران کنونی آورده شده است.
در نهایت، «عصر شاهان بزرگ» تاریخ شاهنشاهی هخامنشی را نه از منظر دشمنان یونانی‌اش، بلکه از درون خود آن سرزمین بزرگ روایت می‌کند. این کتاب روایتی از اولین ابرقدرت تاریخ ارائه می‌دهد که بر پایه‌ی یک نظام اداری کارآمد، اعتقادات مشخص، و یک سیاست آزادمنشانه و چندفرهنگی استوار بود.